Je leven delen

Een christelijke benadering van sociale media
Een cappuccino met een prachtige laag melkschuim. Een vers gebakken pizza rijk belegd met met geroosterde kip, zongedroogde tomaten en baby waterkers. Voordat je er een slokje van neemt of er je tanden in zet, pak je eerst je telefoon om even een plaatje op Instagram te zetten. Herkenbaar? Zelfs als je het zelf nooit gedaan, heb je het anderen zien doen.

Wat maakt het zo aantrekkelijk om de dingen waarvan we genieten, zoals cappuccino’s en pizza’s maar ook onze huisdieren, de herfstkleuren, een zonsondergang, mooie boeken, nieuwe kleren, toeristische bezienswaardigheden etc. te delen met anderen? Is het een goede of een slechte zaak dat we gebruik maken van smartphones en social media die ons in staat stellen om op ieder moment ons leven met anderen te delen met mensen die niet op diezelfde plek zijn? In dit artikel wil ik nadenken over die vraag om te zien wat een christelijke benadering van het gebruik van social media kan zijn.

Het gebruik van technologie is nooit neutraal
Technologie kan op een goede of op een slechte manier worden gebruikt. Niets van de geschapen werkelijkheid is immoreel in zichzelf; “De aarde is van de HEERE en al wat zij bevat” (Psalm 24:1). Immoraliteit en zonde bevinden zich niet in dingen of plaatsen maar komen voort uit het menselijk hart. De vraag is altijd weer met welk motief we iets doen, ook wat betreft het gebruik van technologie.

Net als veel dingen in deze wereld, biedt technologie geweldige mogelijkheden om goed te doen, maar is het tegelijk ook diep beïnvloed door de zondeval. Wij doen er verkeerd aan als we een soort apparaat of technologie als zodanig afwijzen vanwege het mogelijke misbruik daarvan. Calvijn waarschuwt daarvoor in zijn institutie: “Als God het zo bestuurt dat zondige, ongelovige mensen ons kennis bijbrengen op het gebied van natuurwetenschappen, filosofie, taalkunde en andere vakgebieden, dan horen we daar gebruik van te maken om niet gestraft te worden vanwege het verwaarlozen van de zegeningen die God ons door middel van deze mensen aanbiedt” (Calvijn, Institutie II.2.16, geparafraseerd). Calvijn maakt duidelijk dat, hoewel we leven na de val, God nog altijd Zelf degene is die mensen van kennis en vaardigheden voorziet voor het algemeen welzijn van de mensheid. We horen gebruik te maken van wetenschappelijke inzichten en technologieën met een gevoel van verwondering en erkenning van de door God gegeven wijsheid die ze bevatten.

Zoekend naar een bijbelse houding ten opzichte van sociale media, hoeven we dus niet te beoordelen of deze technologieën als zodanig moeten worden afgewezen dan wel mogen worden toegestaan. Waar het om gaat is hoe we gebruik maken van sociale media; wat we het voor ons laten doen en wat we het met ons laten doen.

Waar techniek voor bedoeld is
God heeft ons de opdracht gegeven om de aarde te vervullen en haar aan ons te onderwerpen (Genesis 1:28). Die opdracht is nauw verbonden met het feit dat wij Gods beelddragers zijn. God schiep mannen en vrouwen naar Zijn beeld, zodat ook wij scheppende schepselen zijn die er, op onze beurt, voldoening in vinden om dingen te bedenken en te maken. “Als we onze invloed uitoefenen op de wereld om ons heen en onze vindingrijkheid aanwenden om de problemen op te lossen waar we voor staan, dan weerspiegelen we eigenlijk iets van het beeld van God.”

Apparaten zijn hulpmiddelen; ze zijn een verlengstuk van het lichaam. Muziekinstrumenten zijn daar een voorbeeld van. We hebben de beperktheid van onze eigen stem overwonnen door het ontwikkelen van muziekinstrumenten waarmee een enorme diversiteit aan geluiden gemaakt kan worden; van het subtiele tokkelen van een harp tot de indrukwekkende galm van een trompet. We kunnen zelfs gebruik maken van deze instrumenten om God te eren en te loven. Of denk eens aan boeken; ze stellen ons in staat om de beperkingen van ons geheugen te overwinnen en onze inzichten met meer mensen te delen dan we in staat zijn om te ontmoeten. Zonder onze kennis van talen en de technologie boeken te drukken zouden we niet eens onze Bijbels gehad hebben.

In Genesis 4 zien we dat het de afstammelingen van Kaïn zijn die gereedschappen, muziekinstrumenten en kunst ontwikkelen. De boodschap daarvan is echter niet; hoe zondig, maak geen gebruik van technologie, houd je niet bezig met het maken van muziek of kunst. De Bijbel wijst technologische ontwikkelingen nergens af. Wel toont het ons het goede gebruik ervan en het verkeerde. Lamech componeerde een lied waarin hij lovend is over zijn eigen wreedheid (Genesis 4: 23-24) maar van Enos staat er dat men in die tijd de Naam van de Heere begon aan te roepen. (Genesis 4:26). De Bijbel geeft ons ook een blik in de toekomst, dat wanneer God alle dingen zal herstellen de zwaarden omgesmeed zullen worden tot ploegen en de speren tot snoeimessen (Jesaja 2:4, Micha 4:3). Oorlogswerktuigen zullen veranderen in landbouwwerktuigen.

De gevaren van gereedschappen
Als gevolg van de zondeval is de scheppingsorde omgekeerd; God zei tegen Adam “De aarde is vervloekt door jou; met zwoegen zul je ervan eten al de dagen van je leven” (Genesis 3:17). Sindsdien kunnen de dingen die wij maken om de schepping te beheersen veranderen in dingen die óns gaan beheersen. In ons streven naar fysieke vrijheden, kunnen we gemakkelijk worden geboeid door immoraliteit.

Hoe meer we proberen om de grenzen van onze geschapen natuur te overwinnen, hoe moeilijker het wordt om te groeien in karakter; in goed doen, het maken van de juiste ethische beslissingen, het brengen van gerechtigheid. Nu we in een gevallen wereld leven, zonder ontslagen te zijn van de roeping om die te onderwerpen, rijst de vraag waar wij de wereld aan pogen te onderwerpen; aan Gods wil of die van ons?

Technologie heeft een groot risico te veranderen in een afgod omdat het zo krachtig is in het vergroten van onze mogelijkheden. We willen allemaal beschikken over deze nieuwe mogelijkheden en we willen ook gezamenlijk het potentieel dat technologie in zich heeft benutten. We willen iedereen aan welvaart helpen, ziekten uitbannen, kanker kunnen stoppen etc. Maar in dat streven kunnen we gemakkelijk gaan geloven in de belofte dat we net zoals God zullen worden en onze menselijke eindigheid en zwakte achter ons zullen laten. We hoeven ons niet afzijdig te houden van technologie, maar we moeten ons wel degelijk bewust zijn van het toenemende potentiële misbruik en ons daartegen beschermen.

We hoeven ons niet afzijdig te houden van technologie, maar we moeten ons wel degelijk bewust zijn van het toenemende potentiële misbruik en ons daartegen beschermen.

De specifieke gevaren van sociale media
Het belangrijkste kenmerk van de sociale media is dat ze het ons vergemakkelijken om ons leven met anderen te delen. We kunnen onze ervaringen delen door het sturen van foto’s en video’s en we kunnen onze mening laten weten door berichten te plaatsen en die van anderen te beoordelen. Het revolutionaire van sociale media is echter niet dat we kunnen delen maar is de mate waarin we in staat zijn om ons leven te delen met anderen.

We zijn niet meer gebonden aan de geografische en sociale grenzen. De moderne communicatietechnologieën hebben ons de mogelijkheid gegeven om de grenzen van ons lichaam te overwinnen. Betaalbare mobiele telefoons en draadloze netwerken stellen ons in staat om de barrières van afstand die ons dwongen om alleen te zijn of in een beperkt gezelschap te overwinnen. Sociale media stellen ons in staat om ons te verbinden en te communiceren met mensen die wij zelf kiezen.

De moderne communicatietechnologie heeft een ongekende verschuiving veroorzaakt in wat onze leefgemeenschap voor ons betekent. Voorheen werd je leefgemeenschap gedefinieerd door fysieke grenzen; waar je woonde, bij welk gezin en welke familie je hoorde, waar je werkte etc. Als je contact wilde opnemen met iemand, dan belde je het telefoonnummer van het hele gezin of je schreef een brief aan het adres van het gezin. Nu is dat verschoven naar die van het individu, en de communicatiewijze van onze eigen voorkeur. We kunnen onze eigen leefgemeenschappen maken en zelf onze betrokkenheid daarin definiëren. Sociale media “hebben het effect van het afbreken van een sterke cultuur, volk-zijn, en de leefgemeenschap; het ontwortelt ons van sterke samenlevingen en het laat ons achter als stuurloze zichzelf-definiërende personen van wie de banden van saamhorigheid zijn verzwakt.” (Alastair Roberts, privé college aantekeningen over het onderwerp ‘Ethiek’, gegeven aan London Seminary, 24 maart 2017). Onze ‘sociale netwerken’ staan tegenwoordig volledig los van onze geografische context en gezins- en familiecontext.

Hoe makkelijker het is om zelf te kiezen met welke mensen je wilt communiceren, hoe makkelijker het ook wordt om lastige mensen te vermijden. Onze leefgemeenschappen worden steeds ondieper en minder menselijk als gevolg. Wat betekent het nu nog om familie te zijn, om in dezelfde straat of wijk te wonen, om collega’s te zijn, en – de belangrijkste van allemaal – om lid van dezelfde kerkelijke gemeente te zijn? Niets dwingt ons nog langer om samen te leven met de mensen die dicht bij ons staan. We willen graag online gaan om afleiding te vinden van het hier-en-nu en betrokken te zijn bij iets wat ‘online’ plaatsvindt. We willen ontsnappen aan onze verveling en aan onze anders veeleisendere gesprekken. Levenslessen die ooit onvermijdelijk waren als gevolg van fysieke beperkingen die ons dwongen om te leven met mensen die we niet zelf hadden uitgekozen, vereisen nu bewuste keuzes, toewijding en doorzettingsvermogen van ons. Doordat natuurlijke grenzen zijn doorbroken, is de verantwoordelijkheid om te groeien in karakter niet langer vanzelfsprekend.

De centrale plaats van een gemeenschappelijk leven als christenen
Een Christen worden betekent dat je een persoon-in-gemeenschap wordt. In Christus te zijn betekent ook dat je één bent met alle geloofsgenoten die samen het lichaam van Christus vormen. Als gelovige ben je opgenomen in Christus’ lichaam, Zijn tempel, Zijn kerk en gebouw. Gelovigen worden ingeënt in een gemeenschap die is gebaseerd op, gevormd door, en geleid door Christus. Locale kerken zijn een uitdrukking van dat wereldwijde lichaam en iedere christen hoort lid van een plaatselijke gemeente te zijn. Het zijn niet slechts de mensen die je zelf hebt uitgekozen die lid zijn van die gemeente. God brengt de levens van mensen samen.

Het leven van een christen is een gedeeld leven; een leven van goed doen aan anderen en het delen van je bezittingen en je hart met anderen. “En vergeet het weldoen en het onderling delen niet, want aan zulke offers heeft God een welgevallen.” (Hebreeën 13:16). Wat zijn de dingen die we als christenen met elkaar zouden moeten delen? “Laat de broederliefde blijven. Vergeet niet, om gastvrijheid aan vreemden te tonen […]. Vergeet niet degenen die in de gevangenis zijn” (Hebreeën 13: 1-3). Gastvrij zijn, zelfs voor vreemden. Anderen bezoeken, ook mensen die in de gevangenis zitten. Een echt gedeeld leven is een offer.

Een echt gedeeld leven is een offer.

Het delen van je leven op social media
De werkelijk vraag is daarom: kunnen sociale media een geschikt middel zijn voor het delen van je leven in de zojuist geschetste Christelijke zin? Met dat in het achterhoofd zouden we al onze online activiteiten moeten beoordelen door onszelf af te vragen: is het voor de glorie van God en het welzijn van anderen – het geheel van de gemeenschap – dat ik deze foto, deze video, deze gedachte deel? “Of je eet of drinkt, of wat je ook doet, doe alles ter ere van God.” (1 Korintiërs 10:31). Wat geldt voor eten en drinken is ook waar over het delen van het feit dat je geniet van je pizza of je cappuccino; het kan worden gedaan voor de glorie van God, of indien niet, voor de glorie van jezelf. Ons gebruik van social media moet geworteld zijn in de onverbrekelijke geestelijke band met Christus. Jezus zei dat alle mensen zullen weten dat we zijn discipelen zijn door onze liefde voor elkaar. We kunnen mensen die liefde laten zien, ook door het gebruik van sociale media. Wij kunnen de eenheid en de onderlinge verbondenheid tussen de mensen van de christelijke gemeenschap zichtbaar maken in een gebroken wereld.

Laten we daarom foto’s delen van gebeurtenissen zoals de – niet zo fotogenieke – maaltijd die je hebt met je Bijbelstudiegroep of de beker met aanmaakkoffie – zonder melkschuim – die de oude man uit je gemeente voor je heeft gemaakt toen je hem opzocht in het bejaardentehuis. Zulke ervaringen, gedaan voor de glorie van God en het welzijn van anderen, hebben een betekenis die tijd en plaats overstijgt. Als je ze met anderen deelt, dan deel je meer dan een mooi plaatje. Je geeft een inkijkje in een eeuwige en bovennatuurlijke familieband die ieder mens uitnodigt daar deelgenoot van te worden.

God deelde zijn leven
God heeft Zichzelf aan ons bekend gemaakt. Jezus deelde Zijn leven. Hij deelt met ons de dingen die Hij meemaakte. Hij offerde Zichzelf op en was bereid om dingen in onze plaats te ervaren; een verschrikkelijke dood, uitgevoerd door Zijn eigen schepselen, met behulp van een martelwerktuig: het kruis. In dat moment, dat Hij zijn leven gaf als een losprijs voor velen, communiceerde Hij Zijn liefde met jou en mij. Hij heeft ons daar bericht over gestuurd in de Bijbel, of we dat nu een ‘like’ waard vinden of niet. Hij heeft ons ook een plaatje gestuurd van het leven dat Hij met ons wil delen; “Dit [brood] is Mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt. Doe dat tot Mijn gedachtenis.” (1 Korinthe 11:24). En Hij heeft ons opgedragen om het goede nieuws te verspreiden; “En in Zijn Naam moet onder alle volken bekering en vergeving van zonden gepredikt worden, te beginnen bij Jeruzalem. En u bent van deze dingen getuigen.” (Lukas 24:47-48). Ook sociale media zijn een middel om deze opdracht te vervullen.

Conclusies
Kunnen we terug gaan naar de tijd voordat internet en sociale media bestonden? Nee.

Willen we ons – ongeacht welke middelen we tot onze beschikking hebben – verbinden met anderen en onze interesses delen? Ja.

Zal sociale media leiden tot een wijdverbreide vervreemding door het creëren van een wereld vol lege ervaringen? Buiten de Heere Jezus Christus zijn mensen al vervreemd van God en andere mensen.

Is er een manier om met God verzoend te worden en verenigd te worden – verbonden te zijn in de diepste zin – met anderen? Ja, en je hebt geen telefoon of een technisch hulpmiddel nodig: iedereen die de naam van de Heere aanroept zal behouden worden (Romeinen 10:13).